صفحه اصلي
فايل ها
مقالات
ورود
چهارشنبه 28 مهر 1395 لزوم استفاده اینترنت در کتابخانه ها محمد ناظمی– کتابدار کتابخانه مرکزی اردبیل

لزوم استفاده اینترنت در کتابخانه ها

محمد ناظمی[1]

اینترنت

عصری که ما درآن به سر می بریم عصر انفجار اطلاعات لقب گرفته است وهر روز شاهد فزونی اطلاعات در هر گوشه از جهان هستیم در چنین وضعیتی که هر روز اطلاعات جدید تری ارائه می شود امکانی برای دسترسی سریع افراد به اطلاعات ، بیشترین اهمیت را خواهد داشت .اینترنت به عنوان یک شاهراه بزرگ اطلاعاتی با امکانات وسیع خود نظیر دستیابی به سایتهای مختلف جهان ، گروههای بحث الکترونیکی، پست الکترونیکی و...زمینه مساعدی را برای دسترسی سریع ودائمی به اطلاعات بوجود آورده است .

اینترنت بزرگترین شبکه رایانه ای جهان است که شبکه شبکه ها نامیده می شود وشکل تکامل یافته شبکه ARPANET است که اواخر سال 1960 برای رفع نیاز محققین صنایع دفاع آمریکا تاسیس گردید .در بین دانشمندان گروهی عصر حاضررا عصر ارتباطات ، گروهی عصر اطلاعات و عده ای عصر تکنولوژی رایانه ها نام نهاده اند . اما در کل عصر حاضر آنچه معنا ومفهوم پیدا می کند این است که عصر حاضر را تلفیقی از هر سه مورد یعنی اطلاعات ، ارتباطات ورایانه ها بدانیم واینجاست که دیدگاه مک لوهان جامعه شناس معروف کانادایی در خصوص دهکده جهانی مصداق پیدا می کند شاید بارزترین نمونه ای که می تواند مفهوم دهکده جهانی را به طور دقیق ورسا نشان دهد وجود شبکه اینترنت است .در واقع اینترنت ترکیبی از سه عنصر اطلاعات ، ارتباطات ، وتکنولوژی است .یک ابزار اطلاعاتی ارتباطاتی فرا ملیتی است وبه زمان ، مکان وگروه خاصی وابسته نیست.

اینترنت درکتابخانه

کتابخانه ها ومراکز آموزشی وتحقیقاتی به عنوان مراکز اصلی اطلاع یابی واطلاع رسانی از عمده ترین استفاده کنندگان اینترنت به شمار می آیند ودر این خصوص کتابداران باید به جنبه های نظری وکاربردی اینترنت به خوبی واقف باشند تا بتوانند اولا اطلاعات روز آمد وجامعی را در کمترین زمان ممکن به محققین وپژوهشگران ارائه نماید وثانیا با استفاده از امکانات موجود اینترنت نظیر اشتراک منابع ، فهرست نویسی ورده بندی ، انتخاب وسفارش مواد و... علاوه بر یکدست سازی فعالیتها وکاهش هزینه ها از امکانات وسیع این شاهراه بزرگ اطلاعاتی در جهت پیشبرد واهداف کتابخانه ها استفاده نمایند امروزه به چنین کتابخانه هایی با امکانات ، اصطلاحا" کتابخانه های بدون دیوار گفته می شود.

کتابداران ومتخصصان اطلاع رسانی به دلایل گوناگون از اینترنت استفاده می کنند اینترنت به عنوان وسیله  مرجع گنجینه ای از ابزارهای روز آمد وغیر قابل دسترسی را دربسته های اطلاعاتی فراهم آورده ودر این فرآیند از ابزارهای اینترنتی مانند کوفر وایس ، شبکه جهانی وب وموزائیک بهره می گیرند .اینترنت امکان دستیابی به سوابق کتابشناختی میلیونها کتاب ونیز جزئیات منابع موجود در کتابخانه ها ی دانشگاهی وپژوهشی سراسر جهان فراهم می آورد وراهی برای دستیابی به اطلاعاتی که دسترسی به آنها ازطریق سایر  فن آوریها امکان پذیر نیست در نهایت کتابداران با استفاده از اینترنت با تنوع اندیشه ها وتبادل افکار ، موانع موجود در جریان اطلاع رسانی را از میان برداشته وبا کمک های ایفلا IFLA)) قادر خواهند بود به این شبکه جهانی متصل شوند وفلسفه همکاری خودشان را بوجود آورده وبه تبادل اطلاعات با یکدیگر بپردازند.

کاربرد اینترنت در واحدهای مختلف کتابخانه

استفاده از اینترنت در واحد های  مختلف کتابخانه از جمله واحد امانت ، واحد نشریات ، واحد فراهم آوری ،  واحد سازماندهی  ، و... کاربردهای جداگانه ومجزا دارند  یکی از مهمترین واحدی  که اینترنت بیشتر در آن مورد استفاده قرار می گیرد واحد  مرجع است که هر کدام از ابزارها وامکانات اینترنت کاربردهای ویژه ای در این واحد دارند.در زیر بدلیل جلوگیری از طولانی شدن وتشریح کار کلیه واحدها تنها به شرح واحد  مرجع بسنده می کنیم .

کاربرد اینترنت در واحد مرجع کتابخانه

همانگونه که اشاره شد بیشترین وبارزترین کار اینترنت در این واحد است به طور کلی در واحد مرجع کتابدار با مراجعه کننده روبرو خواهد بود  وباید به  هر طریق ممکن  به سئوال مراجعه کننده پاسخ دهد. سئوالهایی که مراجعه کنندگان می پرسند عمدتا متفاوت هستند .این سئوالها ممکن است ارجاعی ، اطلاعاتی ویا پژوهشی باشند. کتابدار برای پاسخ به هر سئوال باید رهیافت ویژه ای انتخاب کند .نخستین اقدام کتابدار جستجو در منابع مرجع وسایر منابع کتابخانه خویش است .لذا کتابدار به دلیل آشنایی وتسلط بر مجموعه پس از درک درست سئوال مراجعه  کننده وجستجو در منابع ومراجع کتابخانه ممکن است پاسخ سئوال را دریابد .اگر پاسخ سئوال ، پاسخ مورد نظر مراجعه کننده باشد گفتگوی مرجع خاتمه می یابد .اما در صورتی که پاسخ ناکافی ویا پاسخ مورد نظر مراجعه کننده نباشد ، کتابدار بهتر است برای پاسخ به صورت فرا کتابخانه ای عمل کند واز طریق شبکه ها وپایگاههای اطلاع رسانی ویا با کمک سایر کتابخانه ها در صدد پاسخ برآید. بنابر این یکی از شبکه هایی که می تواند کمک بزرگی به کتابدار ویا مراجه کننده در یافتن پاسخ سئوالات بکند شبکه اینترنت است .اینترنت کتابخانه ای است که تقریبا پاسخ هر گونه سئوال را می توان در آن یافت وبا زدن چند کلید می توان مخازن کتابخانه های دنیا را جستجو کرد .

کاربرد پست الکترونیکی در واحد مرجع

پست الکترونیکی کمک فراوانی در واحد مرجع هم به کتابدار وهم به مراجعه کننده می کند در واقع پست الکترونیکی کاربرد های وسیعی در واحد مرجع دارد که برخی از آنها عبارتند از :

·                    با در دست داشتن آدرس پست الکترونیکی نویسندگان ، محققان وپژوهشگران می توان درباره مقاله یا کتاب آنها مکاتبه کرد واز نویسنده درخواست کرد در صورت امکان یک نسخه از مقاله یا سند را به آدرس پست الکترونیکی ما ارسال کند.

·                    کتابدار یا مراجعه کننده هر گونه سئوالی که داشته باشد می تواند از طریق پست الکترونیکی برای شخص مورد نظر ارسال کند .

·                    از طریق پست الکترونیکی می توان با چند کتابخانه ارتباط برقرار کرد ونه تنها از مجموعه آنها آگاهی یافت بلکه جواب سئوالات مورد نیاز را نیز در یافت کرد.

·                    از طریق پست الکترونیکی می توان از مشاوره واطلاعات متخصصان کتابداری واطلاع رسانی بهره مند شد

·                    مراجعه کننده از طریق پست اکترونیکی راحت تر می تواند پیام خود را ارسال کند زیرا هیچگونه اضطراب ونگرانی وجود ندارد وکار مرجع وفرایند مرجع سریع تر وبهتر انجام می شود.

 

کاربرد یوزنت در واحد مرجع

·                    یوزنت با توجه به نیاز مراجعه کنندگان به مطالب جدید نقش عمده ای در تبادل اطلاعات بازی می کند .یوزنت مانند سایر امکانات اینترنت در واحد مرجع کاربردهایی دارد ، ایجاد تبادل نظر های علمی ، شرکت در جلسات ،گروههای بحث ، کنفرانسها وغیره...، کمک به مراجعه کنندگان در یافتن تاریخ کنفرانسها ، همایشها در یک زمینه خاص ،کمک به مراجعه کنندگان در دستیابی به جدید ترین اطلاعات رشته مربوط ویا اطلاعات عمومی .از جمله کاربردهای ویژه امکانات یوزنت می باشد .

کاربرد تل نت در واحد مرجع

از جمله کاربردهای تل نت در واحد مرجع می توان به موارد ذیل اشاره کرد :

·                    مراجعه کننده یا کتابدار به راحتی می توانند به فهرست مخازن کتابخانه های جهان از طریق تل نت دسترسی داشته باشد

·                    پس از ورود به هر کتابخانه می توان از طریق یکی از موارد زیر وجود یا عدم وجود مدرک مورد نیاز را مشخص کرد این موارد عبارتند از :عنوان ، نویسنده،موضوع ، عنوان نشریه و...

·                    از این طریق به راحتی می توان در اینترنت گشت زد وبه هر کتابخانه ای در هر نقطه از دنیا که به اینترنت متصل باشد وارد شد ودر آن به جستجوی اطلاعات پرداخت چه بسا کتابخانه هایی که هرگز تصورش را نمی کردیم .

استفاده از موتور جستجو گر گوگل در اینترنت

 

به طور خلاصه از این موتور جستجوگر  می توان به فرهنگها ، دانشنامه ها ، لغت نامه ها نقشه ها نام نویسندگان زندگینامه وتصاویر آنها وکلیه منابع مرجع به راحتی  دسترسی پیدا کرد .

کلام آخر

امید است که کتابداران ما بتوانند با بهره گیری هرچه بیشتر از شبکه اینترنت وسایر شبکه های اطلاع رسانی در جهت برآوردن نیازهای محققان ، پژوهشگران ، متخصصان ، دانشجویان وعلاقمندان وهمچنین در جهت گسترش تحقیق وتوسعه قدمهای مثبتی بردارند ومقدمه تشکیل وایجاد نظام ملی  اطلاع رسانی را فراهم سازند البته توجه به این نکته حائز اهمیت است که دنیای کنونی به سوی دهکده جهانی در حرکت است وما ناچاریم خودمان را با این دهکده وفق دهیم .

منابع :

1-                چشمه سهرابی ،مظفر .کاربرد اینترنت در کتابخانه ها .تهران :نشریه رایانه ،سال 74

2-                نوروزی ،یعقوب .استفاده از اینترنت در کتابخانه ها.تهران :نشریه اطلاع ،سال 1380

3-                فتاحی ،رحمت الله .اینترنت ، جنبه های نظری وکاربرد آن .تهران :کتاب ماه 365 ، سال 1379

4-                حسینی یگانه ،لیلا.اینترنت در خدمت کتابخانه ها ومراکز اطلاع رسانی.تهران نشریه کتاب ماه شماره 27و28 ، سال 1379


[1])کتابدار کتابخانه مرکزی اردبیل

نمایه مقاله در آدرس اینتنرنتی:

http://www.iranpl.ir/portal/Home/Default.aspx?CategoryID=7e1d428c-f4b2-4957-8ac7-1122401d3d71