سه‌شنبه 8 مهر 1393 از گنجینه­بان تا دانش­شناس مریم غفارزادگان[1] کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی فارغ التحصیل از دانشگاه علامه طباطبائی تهران

 

از گنجینه­بان تا دانش­شناس

 

 

 

مریم غفارزادگان[1]

کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی

فارغ التحصیل از دانشگاه علامه طباطبائی تهران

 

      از­ آن هنگام که بشر خلق نوشتار را آغاز نمود و به ارزش نوشته در تحول تمدن وقوف یافت، نگهداری و حفاظت از نوشته­ها را به کسانی واگذار کرد که به حق آنان را "گنج­دار" و "گنجینه­بان" نامید. گنج­دارانی که موظف به حفظ و اشاعه گنج یافته­های بشریت بودند. به مرور زمان و در مسیر علم و هنر نوشتار و براساس امکانات فراهم آمده در طول اعصار "کتاب" به عنوان عالی­ترین دستاورد مدنی ظاهر شد و گنج­بانان با نام با مسمای "کتابدار" همچنان به انجام وظیفه­ی تعریف شده­ی خود که همانا حفاظت از اندیشه­ی اندیشه­ورزان بود اشتغال ورزیدند. از آنجا که به شهادت همه اندیشمندان هیچ ابزاری به اندازه کتاب در طول تاریخ علم و تمدن نقش اطلاع­رسانی و انتقال دانش را به بهترین شکل ایفا ننموده است، زمانی که نام گذاری حوزه­های گوناگون علم آغاز شد و مورد توجه قرار گرفت ، رشته علمی دانشگاهی که به مطالعه در روشهای گرد­آوری، سازماندهی و اشاعه دانش مضبوط می پرداخت "کتابداری" نامیده شد و به مرور زمان با گسترش امر اشاعه اطلاعات علمی و فرهنگی به "علوم کتابداری و اطلاع رسانی" تغییر نام یافت .تحولات سریع و بی وقفه علم و فناوری اطلاعات در نیمه دوم قرن بیستم و دستاورد­های نو و فراوان این فناوری در دهه­های پایانی قرن و دهه نخستین هزاره سوم و استقبال و توفیق کتابداران در بهره گیری از این امکانات برای ارائه خدمات حرفه­ای آنقدر چشمگیر و مورد توجه بود که جایگاه آنان را در حوزه­های دانشگاهی و اجتماعی همپای دیگر تحولات علمی ارتقا داد و نقش آنها را از حافظان اندیشه بشریت به مدیران دانش و دانش شناسی تغییر داد.

     تغییر نام رشته از "علوم کتابداری و اطلاع­رسانی" به "علم اطلاعات و دانش­شناسی" مبتنی بر پیشینه­ای از زمینه­های فکری و علمی بوده که این تغییر نام را رقم زد و از دیگر سو متضمن ویژگیهای جدیدی است که عنوان جدید بر آنها دلالت می کند. بهره گیری از مطالعات و دستاورد­های یکصد­ساله در ساماندهی و سازماندهی اطلاعات در نظام شبکه­ای رایانه­ای و مهمترین بخش این خدمات که به انتخاب اصلح در نوشته­ها و مطالب ازمیان انبوهی از تولیدات علمی است و وظیفه­ای بس مهم بر دوش حرفه­مندان این حوزه­ی علمی می­افکند.

     دانش­شناسی در ابعاد علمی و نظری همواره در معرض تغییر و پویایی است زیرا دانش همواره در معرض چنین تغییری است و در عرصه عمل نیز حرفه­مندان همچون بسیاری از حرفه­های دیگر در مواجه با تحولات فزاینده­ای هستند و این تحولات الزاماتی را می­طلبد. با روبرو شدن با نوآوری­های فناورانه ، کتابخانه­های سرتاسر جهان در حال وفق­پذیری هستند. سرعت تغییر، زمینه­ی کتابداری جدیدی را بر حسب خدمات و فعالیت­ها ایجاد کرده است. همچنان که در مقاله­ای از ارلنداسدویتر[2](1998) بیان شده " ما فقط نگهبان کتاب­ها به مدت طولانی نیستیم". ما حرفه­مندان، فراهم آورندگان اطلاعات در محیطی هستیم که دایماً در حال تغییر است و جایی که نیازهای اطلاعاتی به سرعت و به طور موثر گرد­آوری می­شود. امروزه رسالت ما بهبود بخشیدن خدمات با توجه به افزایش مقدار اطلاعات است. به علاوه حتی اگر ما دوست نداریم فناوری اطلاعات، کار ما را تغییر داده است.

     جدا از کسب قابلیت­های فنی که باید با توجه به کارکرد حرفه ادامه یابد، در عصر کنونی حرفه­مندان باید از دو مقوله مهارت­های فردی و عمومی نیز برخوردار باشند که آنها را در تسهیل امور کاربران و مشاوره دادن به آنها توانمند سازد. مهارت­های فردی شامل تحلیلگر بودن، خلاق بودن، انعطاف پذیری، روحیه انعکاسی و بازتابنده، توانایی برخورد با طیفی از کاربران، کشف کنندگی، سازگاری، پاسخگو به نیاز­های دیگران، اشتیاق و خود انگیزشی است و مهارت های عمومی که برای مفید کار کردن در تمام محیط­ها و برای حفظ کردن ارتباط بین کارکنان کتابخانه با خودشان و کاربرانشان مهم است؛که از جمله موارد مهم می­توان به سواد اطلاعاتی، ارتباطات، تفکر انتقادی، کار گروهی، اخلاقیات، مسئولیت اجتماعی، حل مساله و رهبری اشاره کرد.

     در نهایت به این تغییرات باید این گونه نگاه کرد که اینها نه تنها به مثابه فرصتی برای بازاندیشی جامعه درباره سرشت و کارکرد­های حرفه، بلکه زمینه­ای است در جهت تحول در فرایندها و شیوه­های ارائه خدمت از سوی حرفه مندان به جامعه.



[1] Ghafarzadeh.lib@gmail.com

[2] Erlendsdottir

 [PageVisit]