فهرست

فراخوان

طراحی کتابخانه عشایری

اخبار برگزيده

نهاد کتابخانه ها
علیرضا مختارپور:

گسترش کتابخانه‌های عمومی، برقراری عدالت فرهنگی در کشور است

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، کتابخانه را مناسب‌ترین فضای فرهنگی برای بسط عدالت فرهنگی و مردمی کردن فعالیت‌های فرهنگی خواند.


به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نهاد کتابخانه های عمومی کشور به نقل از ایرنا، بیش از ۷ سال از دبیرکلی علیرضا مختارپور، بر نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، می‌گذرد. در این سال‌ها، تحولات بسیاری در این نهاد فرهنگی روی داده که به دستاوردهای فرهنگی ایران تبدیل شده اند. افتتاح و بازسازی چهار کتابخانه مرکزی در کلانشهرها و بیش از ۱۲۰ کتابخانه در شهرهای فاقد کتابخانه و شرایط نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در سال ۱۴۰۰ بهانه‌ای شد تا با مختارپور به گفت‌وگو بنشینیم
.

وی درباره عملکرد این سال‌ها و گستردگی فعالیت نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور گفت: نهاد کتابخانه های عمومی پس از انقلاب اسلامی دو دوره داشته؛ یکی دوره ای که کتابخانه های عمومی زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بوده و دستگاه دولتی محسوب می شده و تا سال ۱۳۸۲ ادامه داشته است. در این سال به دلیل مشکلاتی که در کتابخانه ها به وجود آمد و اعتراض کتابداران و مشکلاتی که داشتند، دولت وقت تصمیم می گیرد کتابخانه های عمومی را از زیرمجموعه ارشاد خارج کند و به عنوان یک نهاد عمومی غیردولتی، اداره کند. قانونی تهیه می شود و هیات دولت آن را تصویب می کند، پس از آن به مجلس فرستاده می شود و این شکل جدید هیئت امنایی عملا از سال ۱۳۸۴، کار خود را آغاز می کند.
دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، افزود: در این قانون اشکالاتی وجود داشته که اخیرا آن را مطرح کرده ایم و در مجلس شورای اسلامی بررسی خواهد شد، در این دوره با این که برخی مشکلات به وجود می آید اما از یک نظر وضع نهاد بهتر می‌شود، مقررات اداری دولتی و برخی مسائلی که مانع رشد کتابخانه ها بود، برداشته و فعالیت نهاد، گسترده تر می شود.
۲۵۰ شهر بدون کتابخانه؛ افتتاح سه کتابخانه مرکزی در مشهد، یزد و بجنورد
مختارپور با اشاره به فعالیت‌های نهاد از آغاز حضور او، اظهار داشت: از سال ۸۴ تا ۹۳، خدمات کتابخانه ها گسترش می یابد و کارها ادامه پیدا می کند. از سال ۹۳ که ما به این نهاد آمدیم، بررسی هایی از مشکلات انجام دادیم، یکی از مشکلات این بود که ما در کشور کتابخانه عمومی به اندازه کافی نداریم، دسترسی همه مردم به کتابخانه فراهم نیست. در سال ۱۳۹۳ از مجموع ۱۲۷۰ شهر در کشور، بیش از ۲۵۰ شهر کتابخانه نداشتند، ما در این مدت این رقم را به نصف رسانده‌ایم و اکنون حدود ۱۲۰ شهر هستند که هیچ کتابخانه‌ای ندارند.
کتابخانه هایی داشتیم که فرسوده بودند یا تاسیسات شان مشکل داشت یا از نظر شاداب سازی و رنگ آمیزی محیط مشکل داشتند یا صندلی ها و لوازم مندرس و از کار افتاده بودند، برنامه ای برای نوسازی و شاداب سازی این کتابخانه ها صورت گرفت. تعدادی از کتابخانه های بزرگ مرکزی هم بودند که ساخت آن ها هزینه های زیادی می‌خواست، برخی از آن ها بیش از ۲۰ سال نیمه تمام باقی مانده بودند و ما کار خود را برای تکمیل طرح آغاز کردیم. کتابخانه مرکزی بجنورد از این قبیل بود، کتابخانه مرکزی مشهد و یزد بعد از ۲۵ سال، به پایان رسید و این کتابخانه ها اکنون گشایش یافته اند.
مختارپور با بیان این که به طور متوسط از سال ۱۳۹۳ تا امروز، سالی صد کتابخانه به کشور افزوده شده است، گفت: البته این رقم مجموع بازسازی شده ها و کتابخانه های جدید هستند، اما این تعداد به کتابخانه های عمومی ما اضافه نشده است.
وی ادامه داد: کتابخانه های ما سه دسته هستند، یک دسته کتابخانه های مستقل که از نهاد مجوز دارند و تعداد آنها بسیار کم است. یک دسته کتابخانه هایی که نهاد خودش آنها را ساخته یا تکمیل کرده و اداره کرده، کتابدار تعیین و هزینه های جاری آن را تامین می کند. دسته سوم، کتابخانه های مشارکتی که یک سازمان یا شخص یا گروهی، ساختمانی را به مدت محدود برای استفاده کتابخانه ای در اختیار ما می گذارد و خود آن را اداره می کنند ما فقط کتاب به آنها می دهیم، هزینه های کتابدار و همه هزینه های مربوط را خودشان تامین می کنند.
به گفته مختارپور نوع دیگری هم هست که نهاد ساختمانی را تجهیز می‌کند اما خود افراد اداره می کنند. در این نوع از کتابخانه ها اما یک مشکلی وجود دارد. وقتی ساختمانی را برای کتابخانه استفاده می کنیم، بعد از مدتی قیمت مسکن و ملک بالا می رود و فرد به ملک نیاز دارد، آن را پس می گیرد نها هم چون متعلق به افراد است، نمی تواند واحد را نگه داردو بنابراین، از این نوع تعدادی کم شده اما تعدادی هم اضافه شده است.


وی اظهار داشت: اگر در این سال‌ها بین ۷۰۰ تا ۷۵۰ واحد کتابخانه اضافه شده است، به معنی این نیست که به مجموع کتابخانه های ۱۳۹۲، این رقم افزوده شده باشد، زیرا برخی کتابخانه ها بازسازی و شاداب سازی شده است یا کتابخانه ای از آن حذف و کتابخانه دیگری افزوده شده است.پ
رسیدگی به وضعیت معیشت کتابداران
مختارپور بیان کرد: کتابداران  در سال ۱۳۹۲ حقوق بسیار اندکی می گرفتند یعنی کتابداران روستایی و شهرهای کوچک در ماه ۲۵۰ هزار تومان دریافت می کردند و کتابداران در کتابخانه های شهری، به طور متوسط ۷۵۰ هزار تومان درآمد داشتند. ما تا سال ۱۳۹۶، این رقم را بین ۴ تا ۵ برابر افزایش دادیم و شرایط را به شرایط طبیعی نزدیک کردیم اما این به معنی ایده آل بودن شرایط نیست، چون از سال ۱۳۹۷ گرانی و تورم شدیدتر شده و رشد تصاعدی هزینه ها را شاهد هستیم و دریافتی حقوق بگیران دستگاه های عمومی و دولتی، کفاف هزینه ها را نمی داد.
وی اضافه کرد: دولت در پایان سال ۱۳۹۸، بخشنامه ای برای افزایش امتیازات ۵۰ درصد برای دستگاه دولتی ابلاغ کرد که مقداری حقوق ها را افزایش داد اما چون نهاد کتابخانه های عمومی کمک بگیر از منابع دولتی و عمومی است و فصل یک ندارد، دولت بودجه ای برای انجام این بخشنامه به نهاد کتابخانه ها نداد تا پایان سال ۹۹ تمام این بخشنامه را اجرا کنیم. این مساله موجب ناراحتی و اعتراض کتابداران شده و حق هم دارند. تلاش کرده ایم، با تمام دستگاه های مربوط، مجلس و رییس جمهور محترم،  محمدباقر نوبخت معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان برنامه و بودجه رایزنی و مکاتبه و مذاکره کردیم اما متاسفانه کمکی به ما نشد که بتوانیم کاری انجام بدهیم.
اما با تلاش همکاران و مساعدت نمایندگان محترم کمیسیون تلفیق و کمیسیون بودجه مجلس در افزایش اعتبارات نهاد در سال ۱۴۰۰ و صدور مجوز افزایش های لازم از سوی سازمان اداری استخدامی کشور و با توجه به اینکه بخشی از افزایش های مربوطه در سال های قبل و سال گذشته صورت گرفته بود، در مرحله صدور احکام سال جاری بحمدالله مابقی افزایش های لازم و نیز ۲۵ درصد افزایش حقوق سال ۱۴۰۰ نیز در نهاد صورت گرفت.
 دبیر کل نهاد کتابخانه های عمومی کشور تامین منابع کتابخانه ای را از مسائل مهم کتابخانه ها دانست و گفت: ما در کتابخانه ها منابعی که به روز باشند و مردم استفاده کنند و خواهان آن باشند، کم داشتیم اما دو کار کردیم. یکی این که خرید کتاب را در مقاطعی به انتخاب کتابدار انجام دادیم، کتابداری که می‌داند مردم چه کتاب‌هایی را می‌خواهند، آن را گزارش می داد و ما بر اساس این فهرست کتاب‌های مد نظر را تهیه می‌کردیم - البته این کار در ادامه طرحی بود که قبلا انجام می شد اما اشکالات و نواقص آن را برطرف کردیم
وی افزود: از سوی دیگر کتاب هایی متناظر با شرایط روز و نیازهای محلی و منطقه ای تهیه کردیم. در بعضی استان‌ها و برخی شهرها اقوام مختلف و متعددی داریم، مذاهب مختلف نیز داریم و به همین دلیل باید کتاب های متناسب با نیازها و علایق قومیت ها و مذاهب مختلف را تهیه می کردیم.
استفاده از فناوری و ارائه خدمات مرتبط با آن از دیگر محورهای سخنان مختارپور بود. او با اشاره به اینکه ارائه خدمات اینترنت رایگان یکی از کارهای مهم برای جذب کاربر است عنوان کرد که تا پایان سال ۱۳۹۹، نزدیک به هفتصد کتابخانه در کشور خدمات اینترنت رایگان به اعضای خود ارائه می‌ کردند.
اختصاص و تجهیز بخش کودک در کتابخانه‌ها 
مختارپور توجه به بخش کودک و نوجوان در کتابخانه های عمومی را از اولویت های دیگر این نهاد دانست و گفت: همه کارشناسان معتقدند علاقه مند کردن مردم به کتاب باید در سنین کودکی انجام شود، نمی توانیم انرژی بگذاریم و جمعیتی را که سنی دارند را به مطالعه علاقه مند کنیم. بنابراین باید به کودکان توجه ویژه کنیم. از سال‌های اخیر تمام کتابخانه های عمومی کشور بخش کودک و نوجوان دارند، البته ممکن است در بعضی کتابخانه ها این بخش بسیار کوچک باشد اما در کتابخانه هایی مثل کتابخانه مرکزی یک بحش بزرگ، مفصل و چند کارکردی را به این کار اختصاص داده ایم که بسیار هم استقبال شد.
وی افزود: کتابخانه پارک شهر تهران که از جمله کتابخانه های بازسازی شده به شمار می‌رود که دو سال پیش افتتاح شده در بخش کودک برنامه های آموزشی در نظر گرفته شده و برخی برنامه های تلویزیونی در آن ضبط می‌شود، پخش فیلم های کودک و نوجوان و... را داریم. در برخی کتابخانه‌ها اکنون اتاق مادر و کودک داریم که کار جالب توجهی برای مخاطبان بوده است. یکی دیگر از اقدامات شاخص ما در حوزه کودک و نوجوان، ‌انتشار نشریه کتاب هدهد برای اعضای کتابخانه ها و جایزه آن بود. در سال گذشته هر یک از شماره های بیش از ۱۰۰ هزار بار این مجله خوانده شدند و به دنبال آن کاری انجام داده ایم که اعضای فعال کودک و نوجوان به ویژه نوجوانان با این ارتباط برقرار کرده اند، جشنواره ای برگزار کردیم و از اعضای کودک و نوجوان کتابخانه خواستیم بهترین کتاب هایی که در کتابخانه های عمومی در حوزه کودک و نوجوان وجود دارد انتخاب کنند، برای نخستین بار داوران نیز خود نوجوانان بودند که کتاب ها را داوری کردند و در آخر هم تعدادی نویسنده و کتاب انتخاب شد که در کتابخانه مرکزی پارک شهر از آنان تقدیر شد.